SpaceNed verbindt
de Nederlandse ruimtevaartsector

Defensie ruimtebeleid meer nodig dan ooit na Russische ASAT test

Op 15 november gingen bij het US Space Command de alarmbellen af. Continu houden zij de ruimte in de gaten en de Russische satelliet, COSMOS 1408 gaf ineens geen één radar reflectie, maar minstens zes! Alles wees erop dat Rusland met een zogenaamde ASAT test (Anti-Satellite) met een NUDOL-raket hun inmiddels niet meer werkzame satelliet op een hoogte van ongeveer 500 km heeft vernietigd.

De vorige keer dat een land dat bij een eigen satelliet heeft gedaan was in 2019 toen India hetzelfde kunstje liet zien. Toen riep dat allemaal verontwaardigde reacties op, net als nu.

Waarom doet Rusland dit? Het veroorzaken van een wolk aan ruimteafval zit immers ook de eigen ruimtevaart (ambities) in de weg. Zo hebben ook de Russische kosmonauten aan boord van het Interational Space Station zich moeten beperken in hun werkzaamheden en zijn tussenschotten en compartimenten tijdelijk afge­sloten geweest. Ook heeft het ISS een uitwijkmanoeuvre moeten maken.

Het was niet de eerste keer dat Rusland dit deed. Het was dus geen technologie-demonstratie. Naar mijn mening was het een vorm van spierballenvertoon, gericht op de VS. Het is immers zo dat de VS wereldwijde aanwezigheid (Global Presence) heeft en dat dit alleen maar mogelijk kan zijn door het gebruik van observatie-, communicatie- en spionagesatellieten. Nu laat Rusland zien dat de toegang tot de ruimte voor de VS geen vanzelfsprekendheid is. Het past ook in het beeld van 'verstoorder' wat de RF feitelijk is. In het cyberdomein en nu ook in het ruimtedomein in Rusland een macht waar rekening mee gehouden moet worden.

Het is ook een test van wat de VS allemaal aankan. Zo speelt het conflict met China en spanning rond Taiwan, zijn er interne VS problemen, Noord- Korea en Iran. Maar ook de Russische versterkte troepenmacht bij Ukraine en de verschrikkelijke inzet van migranten door de president van Belarus, Lukachenko. In hoeverre heeft President Biden alles in de gaten, hoe alert is hij, wat kiest hij wel te zeggen en te doen?

En de eigen Russische satellieten dan, zijn die niet kwetsbaar voor het Kessler syndroom veroorzaakt door zo'n satelliet-vernietiging die kan leiden tot nog véél meer brokstukken (debris)? Nou dat valt wel mee. Rusland beschikt over 166 satellieten. De VS over zo'n 2800. Het verlies voor de VS is dus veel groter. Tel daarbij op dat de VS voor haar militaire activiteiten in álle militair-operationele domeinen enorm afhankelijk is van 'space'. Bij de Russische strijdkrachten is dat veel minder. Naast een bedreiging van de militaire capaciteiten van de VS, is het natuurlijk ook een economische bedreiging. Het bedrijf SpaceX van Elon Musk heeft inmiddels zo'n 1800 satellieten op ca 550 km hoogte en heeft er nog zo'n 40.000!! in de planning.

Is er een rol voor Nederland? Nederland kan zich nauwelijks een ruimtevaart-natie noemen, toch is het voor Nederland ook van belang wat hier is gebeurd. Sinds kort hebben we één militaire satelliet, de BRIK-II op zo'n 500 km boven het aardoppervlak. Deze kan niet uitwijken en bij een treffer door een brokstuk zal deze uitvallen (en zelf weer in brokstukken uiteenvallen). Daarmee zijn we onze 'oren en ogen' in de ruimte kwijt.

Maar op het gebied van veiligheid in de ruimte hebben we wel wat te bieden. Het voormalige Hollandse Signaal, nu Thales geheten produceert geavanceerde radarapparatuur die al op onze marineschepen staan en de veiligheid en integriteit van ons luchtruim bewaken. Deze kunnen ook ver (2000 km) de ruimte inkijken en zo bijdragen aan zogenaamde Space Security Awareness (SSA). Niet alleen kun je zo zien wat er gebeurt, je kunt ook attiribueren als er wat gebeurt wat niet door de beugel kan. Alleen dat al schikt af.

Ook op een ander gebied kan Nederland bijdragen: Ruimterecht. Bij de Universiteit van Leiden, in de Rechtenfaculteit is een afdeling die Ruimterecht als specialiteit heeft. En aan duidelijke en afdwingbare rechtsregels ontbreekt het nog in de ruimte.

Belangrijkste constatering echter is dat het bij bestuurlijk Nederland lijkt te ontbreken aan urgentie. Het Nederlandse budget voor Ruimtevaart lijkt naar een welhaast historisch dieptepunt te gaan en een overkoepelend en krachtig beleid ontbreekt. Binnen het ministerie van Defensie lijkt een ruimtebeleid -of tot 'agenda' afgezwakt document maar niet uit haar embryonale fase te kunnen komen. De actuele omstandigheden vragen echter om een voortvarende aanpak om de veiligheid in en vanuit de ruimte nu eens vorm te geven in een helder, krachtig en goed financieel onderbouwd beleid. Minister van Defensie: neem hierin uw verantwoordelijkheid!

Patrick Bolder

Luitenant-kolonel b.d. Koninklijke Luchtmacht

Subject Matter Expert Expert HCSS